De staat van onze democratieën is sinds 1980 achteruitgegaan een evolutie die we ook al in de jaren dertig zagen.  Wanneer mensen tot slaven worden gemaakt in de fabrieken, kan men moeilijk verwachten dat zij buiten de werkvloer de democratie omarmen.

Op school leren we argumenteren, elkaar begrijpen en ons inleven in de ander. Maar eenmaal aan het werk, komen velen terecht in een wereld die het tegenovergestelde beoefent.  Studies in zowel Amerikaanse als Chinese bedrijven ondanks hun sterk verschillende culturen tonen aan dat mensen die in een democratische werkomgeving werken, vaker gaan stemmen en vaker petities ondertekenen.

Democratie op het werk betekent dat werknemers inspraak hebben in het productieproces. Dat is moeilijker te realiseren in omgevingen met repetitief werk, vaak bij lager geschoolden, maar ook daar kan men een zekere autonomie aan werknemers geven. Dat leidt tot meer tevredenheid én hogere productiviteit.

De spreker verwees naar een studie van een professor aan de UCL, waaruit bleek dat democratische bedrijfsvoering het best tot stand komt wanneer vakbonden een zetel krijgen in de raad van bestuur. Enkele aanwezigen plaatsten daar kritische kanttekeningen bij.

Zonder vakbonden is de democratie in gevaar. Zelfs Joe Biden heeft zich uitgesproken als bondgenoot van de vakbonden. Vakbonden zijn immers instrumenten van politieke emancipatie daar worden democraten gevormd.

In de werkomgeving blijft de machtsrelatie vaak problematisch. Werknemers en bazen staan niet als gelijken tegenover elkaar; zeker lager geschoolden durven zich zelden uitspreken. Vakbonden kunnen hiervoor een oplossing bieden.

Syndicale afgevaardigden doen ervaring op in overleg, het formuleren van standpunten en het zoeken naar compromissen vaardigheden die ook in de politiek van groot belang zijn.
Uit onderzoek blijkt dat mensen die politiek geïnteresseerd zijn, vaak ook lid zijn van een vakbond.

Democratie op het werk is vandaag bijna vergeten, maar in de jaren zestig was dit een actueel thema. De KWB gaf toen zelfs het Rode Boekje uit over creatief denken in bedrijfsbeheer. Daarin pleitte men voor verregaande vormen van medebeheer.
Dat boekje was geen afgerond document, maar vooral een aanzet tot gesprekken binnen de afdelingen.  Reeds in de geschiedenis stelde Aristoteles vast dat de organisatie van arbeid invloed heeft op democratisch engagement.  Tocqueville merkte op dat men in Frankrijk vooral naar de overheid keek voor oplossingen, terwijl Amerikanen die eerder zochten via hun sociale netwerken. Ook Marx zag dat het kapitalisme geen democraten voortbrengt.

Vandaag moeten we opnieuw een cultuur creëren waarin inspraak op het werk vanzelfsprekend is.  Niet enkel individuele problemen aanpakken, maar nagaan of er sprake is van een collectief probleem  en dat dan ook gezamenlijk bestrijden.
In Noorwegen bestaat er bijvoorbeeld een investeringsfonds waarin democratisch beslist wordt waarin men investeert. Bij ons beslissen pensioenfondsen daarentegen naar eigen goeddunken, zonder maatschappelijke inspraak.

Democratie is een werkwoord.